Hundi keenya jireenya keessatti yeroo tokko tokko namoota gidduu yeroo deemnu ofitti amanamummaan nu hir’achuu danda’a. Garuu, namoota tokko tokkoof immoo, namatti makamuun akka waan lola guddaa deemaniitti isaan dhiphisa. Nyaata ajajachuuf sodaachuu, namni na taajjaba jedhanii dhiphachuun ykn dubbachuuf arrabni hidhamuun dhibee jireenya guyyaa guyyaa nu jibbisiisu dha.
Kitaaba Nick Trenton “Social Skills for Overthinkers” jedhu irratti hundaa’uun, akkamitti kiyyoo yaadaa kana keessaa akka baanu qabxiiwwan muxxannoo fi saayinsii irratti hunda’an haa ilaallu.
1. Kiyyoo “Rumination” (Yaada Gadhee Irra Deddeebii) Cabsuu
Namoonni yaada garmalee keessa jiran, dogoggora xiqqoo namoota gidduutti raawwatan akka waan balaa guddaatti sammuu isaanii keessatti irra deddeebisanii dhadabeessu. Kun “Rumination Cycle” jedhama.
- Furmaata: Yaada kee irratti “dangeessaa” (fence) ijaari. Akka waan yaada kee ala dhaabbattee ilaaltuutti of fudhadhu. Yaadni sun akka dambalii bishaanii ni dhufa, ni darbas malee si hinfudhatu.
2. Gaaffii Of Gaafachuu (Curiosity) Akka Meeshaatti Fayyadamuu
Yeroo baay’ee sodaan kan dhufu “Namoonni waa’ee koo maal yaadaa jiru?” jennee yeroo dhiphannu dha. Bakka kana, xiyyeeffannoo kee ofirraa gara namoota birootti jijjiiri.
- Tooftaa: Namoota biroo irratti “Curious” ta’i. Isaan waa’ee maalii dubbachaa jiru? Maal hasaawaa jiru? Yeroo xiyyeeffannoo kee gara alaatti deebistu, dhiphaachuun keessoo keetii ni xiqqaata.
3. Sagalee Keessoo (Inner Critic) To’achuu
Sammuun keenya yeroo baay’ee nu ceepha’a. “Kun sitti hin miidhagu,” “Ati dubbachuu hin dandeessu,” jedhee nu amansiisa. Kitaabni Trenton, jireenyi “adii fi gurraacha” qofa akka hin taane nu barsiisa.
- Iddoo Giddu-galeessaa (Grey Area): Namni hundi si jaallachuu hin qabu, akkasumas namni hundi si hin jibbu. Giddu-galeessa ta’anii jireenya ilaaluun bilisummaa sammuu siif kenna.
4. Amala “Safety-Seeking” Jedhamu Dhiisuu
Namoonni sodaatan yeroo baay’ee bilbila isaanii keessa of dhoksu, ykn namatti akka hin makamneef kolloo ta’anii dhaabbatu. Kun yeroof nagaa nuuf kennuuf haa deemu malee, sodaa keenya nuuf guddisa.
- Tarkaanfii: Tooftaalee of dhoksuu kanaan dura fayyadamtu suuta suutaan dhiisuu shaakali. Ija namaa ilaaluu fi seequu irraa eegali.
5. Shaakala “Improve” fi “Role Play”
Hawaasummaan dandeettii akka humna namaa (muscle) shaakalamuu dha. Osoo namootatti hin makamin dura, dubbiiwwan dhiphuu malee dubbataman ofiin shaakaluun (Role Play) ofitti amanamummaa kee ni ijaara.
Maaliif Kitaaba Kana Dubbista?
Nick Trenton guddina isaatiin ilma qotee bulaa waan ta’eef, haala jireenyaa fi saayinsii saayikoolojii haala salphaan walitti makeera. Kitaabni isaa “I’d rather not go” (Hina deemu) kan jedhu irraa gara “I can’t wait to go!” (Deemuuf ariifadheen jira) jedhutti si ceesisa.
Xumura irratti: Jireenyi kee yaada kee qofaan akka dangeeffamu hin heyyamiin. Sodaan hawaasummaa hidhaa dandeettii kee ittiin fanniftu miti, waan shaakalaan jijjiiramu dha.
