“Harka keetiin waa uumuu yoo dandeesse, harki kee namatti hin hiixattu.”
Addunyaa har’a keessatti jireenya mo’ataa fi injifannoo dhuunfaa argachuuf meeshaan hunda caalaa humna qabu ogummaa dha. Hiyyummaan kiyyoos ta’ee rakkoo dhalootaa miti; hiyyummaan haala yeroo tokkoo kan humni namaa, ilaalchi gaariin fi ogummaan itti dabalamee jijjiiramuu danda’u dha. Ogummaan qabeenya harka kee keessa jiru kan abbummaan isaa kan kee qofa ta’ee fi eenyuyyuu sirraa butuu hin dandeenye dha
- Ogummaa Qabeenya Hin Badne
Biyyi ykn manni kee sababa adda addaatiin manca’uu danda’a, garuu ogummaan sammuu fi harka kee keessa jiru si waliin deema. Namni ogummaa qabu bakka deemetti of danda’uu fi galii uummachuu hin dadhabu. Hiyyummaa keessaa ba’uuf barumsa digrii qabaachuun qofti gahaa miti; ogummaa qabatamaa (Practical Skills) addunyaan har’aa barbaaddu qabaachuun dirqama. - Akkaataa Ogummaan Hiyyummaa Itti Mo’u
Ogummaan karaa sadiin hiyyummaa barbadeessa:
Madda Galii Uuma: Ogummaa qabaachuun hojii barbaadaa ta’uu irraa gara hojii uumaa ta’uutti si ceessisa. Madda galii tokko qofa irratti akka hin hirkannne si taasisa.
Kabaja Hawaasummaa Kenna: Namni ogummaa qabu hawaasa keessatti fudhatama qaba. Kun immoo carraawwan daldalaa fi hariiroo haaraa akka banaman taasisa.
Ofitti-Amanummaa Ijaara: Yeroo dandeettii waa uumuu ykn waa suphuu qabaattu, sodaan “bor maalan nyaadha?” jedhu sikeessatti du’a. - Ogummaa Kamtu Filatama?
Hiyyummaa mo’uuf ogummaan kee sadii keessaa tokko ta’uu qaba:
Ogummaa Harka (Hand Skills): Kan akka uffata dhiquu/hodhuu, ijaarsa, suphaa elektironiksii, fi kkf.
Ogummaa Teeknoolojii (Digital Skills): Kan akka gabaa dijitaalaa, giraafiks dizaayinii, fi koodingii.
Ogummaa Tajaajilaa (Service Skills): Kan akka nyaata bilcheessuu, tajaajila kireessaa, fi gorsa ogummaa. - Ilaalcha Ogummaan Utubame
Ogummaa qabaachuun qofti gahaa miti; ogummaa keetti dhimma ba’uuf ilaalcha “nan danda’a” jedhu qabaachuu qabda. Hiyyummaan kan mo’amu yoo nuti hojii tuffachuu dhiifne fi ogummaa xiqqaas ta’e guddaa qabnuun tajaajila qulqulluu kennuuf of kennine dha. Namni ogummaa qabu “hojiin hin jiru” hin jedhu; “maalan uuma?” jedhee yaada.
Xumura
Guduunfaan isaa, hiyyummaan gadadoo miti, qabsoo dha. Qabsoo kana keessatti meeshaan lolaa kee inni jalqabaa fi dhumaa ogummaa kee dha. Yoo ogummaa kee guddifatte, addunyaan sitti haajomti; yoo addunyaan sitti haajomte immoo hiyyummaan mana kee keessaa ni bada.
